MỘT SỐ GIẢI PHÁP KỸ THUẬT NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO QUẢN HÀNH, TỎI SAU THU HOẠCH

         Hiện nay, nông dân trên địa bàn thành phố Hải Phòng đang bước vào cao điểm thu hoạch hành, tỏi vụ Đông năm 2025 với tổng diện tích trên 7.000 ha, sản lượng ước đạt khoảng 140.000 tấn. Đây là nhóm cây gia vị có giá trị kinh tế cao, đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp địa phương.

          Tuy nhiên, tổn thất sau thu hoạch đối với hành, tỏi thường dao động từ 15–30% nếu không áp dụng đúng quy trình kỹ thuật. Nguyên nhân chủ yếu do hiện tượng mất nước, thối hỏng sinh lý, nảy mầm và nhiễm nấm bệnh. Do đó, việc áp dụng đồng bộ các giải pháp từ thu hoạch, xử lý sau thu hoạch đến bảo quản là yếu tố then chốt nhằm duy trì chất lượng và kéo dài thời gian lưu trữ sản phẩm.

          1. Thu hoạch đúng độ chín sinh lý

          Thời điểm thu hoạch có ảnh hưởng quyết định đến khả năng bảo quản:

           - Đối với hành: Thu hoạch khi 70–80% số lá đã ngả vàng và đổ rạp, cổ củ mềm, lớp vỏ ngoài bắt đầu khô.

            - Đối với tỏi: Thu hoạch khi khoảng 60–70% lá chuyển vàng, thân mềm, tép củ hình thành hoàn chỉnh.

Thu hoạch hành

            Yêu cầu kỹ thuật:

            - Thu hoạch trong điều kiện thời tiết khô ráo, độ ẩm đất thấp.

             - Tránh thu hoạch sau mưa hoặc khi đất ẩm ướt để hạn chế nhiễm nấm bệnh.

            - Nhổ, thu gom nhẹ nhàng, hạn chế tổn thương cơ học (trầy xước, dập củ) – đây là cửa ngõ chính cho vi sinh vật gây hại xâm nhập.

            2. Làm khô – khâu quyết định chất lượng bảo quản:

          Làm khô là quá trình sinh lý – kỹ thuật quan trọng nhằm: Giảm hàm lượng nước trong củ. Hình thành lớp vỏ bảo vệ. Làm khô cổ củ, hạn chế xâm nhập của nấm và vi khuẩn

           Phương pháp truyền thống cải tiến:

            - Trải củ thành lớp mỏng trên nền cao ráo hoặc giàn lưới.

           - Phơi trong điều kiện nắng nhẹ hoặc mái che thoáng gió

            - Thời gian: 5–10 ngày tùy điều kiện thời tiết

             Yêu cầu kỹ thuật:

              - Đảo trộn định kỳ để đảm bảo khô đều

               - Tránh phơi trực tiếp dưới nắng gắt kéo dài (gây cháy vỏ, giảm chất lượng)

               - Trong điều kiện ẩm: sử dụng quạt thông gió hoặc nhà mái che

                Chỉ tiêu đạt yêu cầu: Vỏ ngoài khô hoàn toàn. Cổ củ se kín. Lá khô tự nhiên.

                Sau đó tiến hành: Cắt rễ sát đáy củ, ắt thân lá: Tỏi: để cổ 2–3 cm. Hành: để cổ 3–5 cm.

              Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật: Sử dụng hệ thống sấy cưỡng bức (forced-air drying) ở nhiệt độ 30–35°C. Ứng dụng nhà sấy năng lượng mặt trời giúp rút ngắn thời gian và giảm phụ thuộc thời tiết

              3. Phân loại và xử lý trước bảo quản

             Phân loại là bước quan trọng giúp giảm lây lan nguồn bệnh:

             Loại bỏ: Củ dập nát, thối nhũn, Củ có dấu hiệu nấm mốc, Củ bị sâu bệnh

             Tiêu chuẩn bảo quản: Củ chắc, khô; Vỏ ngoài nguyên vẹn; Không trầy xước.

             Khuyến nghị kỹ thuật nâng cao:

            - Có thể xử lý bằng chế phẩm sinh học (Trichoderma, Bacillus spp.) nhằm ức chế nấm bệnh.

            - Ứng dụng công nghệ chiếu xạ liều thấp hoặc xử lý ozone (đối với quy mô lớn) để kéo dài thời gian bảo quản.

            4. Điều kiện và phương pháp bảo quản

             4.1. Bảo quản truyền thống cải tiến

            Nơi bảo quản: khô ráo, thoáng khí, tránh ánh nắng trực tiếp; Nhiệt độ: 20–25°C; Độ ẩm không khí: 60–70%.

         Hình thức bảo quản: Treo thành chum; Đựng trong sọt tre, thùng gỗ, túi lưới; Xếp lớp mỏng, đảm bảo thông thoáng.

            4.2. Bảo quản ứng dụng công nghệ cao

           Đối với sản xuất hàng hóa quy mô lớn: Kho lạnh bảo quản dài hạn: Nhiệt độ: 0–5°C; Độ ẩm: 65–75% Giúp kéo dài thời gian bảo quản 3–6 tháng.

            Bảo quản khí quyển điều khiển (CA/MA): Điều chỉnh O₂, CO₂ để hạn chế hô hấp và nảy mầm.

            Ức chế nảy mầm: Sử dụng các chất ức chế sinh lý an toàn (theo quy định).

             5. Theo dõi và quản lý trong quá trình bảo quản

             - Kiểm tra định kỳ 7–10 ngày/lần

             - Loại bỏ ngay củ thối hỏng, nảy mầm

             - Duy trì thông thoáng kho

              - Kiểm soát độ ẩm, tránh ngưng tụ hơi nước

               Lưu ý quan trọng:

               - Không bảo quản chung với khoai tây hoặc nông sản có cường độ hô hấp cao

               - Tránh môi trường kín, thiếu lưu thông không khí

             Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật từ thu hoạch đúng thời điểm, làm khô đạt chuẩn, phân loại kỹ lưỡng đến lựa chọn phương pháp bảo quản phù hợp sẽ giúp:

            - Giảm tổn thất sau thu hoạch xuống dưới 10%

             - Kéo dài thời gian bảo quản

             - Duy trì chất lượng và giá trị thương phẩm

             - Nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất

             Khuyến cáo các tổ chức, cá nhân sản xuất cần chủ động tiếp cận và áp dụng các tiến bộ kỹ thuật kết hợp kinh nghiệm truyền thống, hướng tới phát triển chuỗi giá trị nông sản bền vững, thích ứng với điều kiện sản xuất hiện nay.

Phân loại hành

KS. Cao Thị Thu Hiệp – Phòng Kỹ thuật Nông nghiệp